Jump to content

Agrikuttura

Ginen Wikipedia

I agrikultura i fina'tinas i tano', i tinanom, i fina'tinas, yan i fina'tinas i nengkanno' yan i ti nengkanno', yan lokkue' i fina'tinas gå'ga'. I mas takhilo' na difirensia siha, ma'a'agang lokkue' i forestry yan i aquaculture. I agrikultura un rason na ma na'fanhuyong i lina'la' taotao ni' ti manma'å'ñao, anai i tinanom yan gå'ga' ni' manma'gåsi ha na'fanhuyong i nengkanno' ni' siña ha na'fanlå'la' i taotao siha gi i siudå siha. Yanggen i taotao siha manmatutuhon manma'gåsi i granon-ñiha 105,000 åños maloffan, i mannuebu na mangå'ga' siha manmatutuhon manma'gåsi 11,500 åños maloffan. I ga'ga', i chiba, i babue, yan i ga'ga' manma'ayek 10,000 åños maloffan. Manma'gåsi i tinanom siha gi 11 na lugåt gi i mundo. Gi i bente na siglu, i industrian agrikultura ni' ma fa'tinas ginen i dangkolo na monokultura siha, ha na'fandaña' i tinanom siha.[1]

Gi 2021, i dikike' na fangualuan siha ma na'huyong un tersu gi i nengkanno' gi i mundo, lao i dangkolo na fangualuan siha manma'gåsi. I mas takhilo' na 1% na fangualuan gi i mundo mas takhilo' ki 50 hectares (120 acres) ya ma'o'opera mas ki 70% gi i tano' fangualuan gi i mundo. Kalang 40% gi i tano' agrikultura ma sodda' gi i fangualuan siha ni' mas takhilo' ki 1,000 na ektåria (2,500 na acre).Lao, singko gi kada sais na fangualuan gi i mundo, menos di 2 hectares (4.9 acres), ya ma'usa ha' 12% gi todu i tano' agrikultura.I fangualuan yan i fangualuan siha ma'afekta i ekonomian i sengsong yan ma'afekta i sosiedat i sengsong, ya ma'afekta i manmachocho'cho' gi i tano' yan i bisnis siha ni' sumupopotta i fangualuan yan i taotao tano'.

I mas takhilo' na prudukton agrikultura siña ma'a'agang gi i nengkanno', i fibra, i gas, yan i råsan materiåt siha (put hemplo, i goma). I klasin nengkanno' siha, i sereåles (granu siha), i tinanom siha, i fruta siha, i lañan kuentos, i kåtne, i leche, i huegu, yan i fungi. I pruduksion agrikultura gi enteru mundo, mas ki 11 billion na toneladan nengkanno', 32 miyon na toneladan fi'on naturåt yan 4 billion m3 na trongko. Lao, guaha 14% gi i nengkanno' gi i mundo malingu ginen i pruduksion antes di u fåtto gi i tenda.

I modernu na agronomia, i fina'tinas tinanom, i agrochemicals taiguihi i pestisida yan i abono, yan i desarollo siha gi teknolohiha, ma na'dokko' i lina'la' i tinanom siha, lao ma na'fanlamen i tano' yan i atmos banda. I selective breeding yan i modernu na kinalamten gi i fina'tinas gå'ga' siha, parehu ha' na ha na'dokko' i lina'la' i gå'ga' siha, lao ha na'fanhuyong chinathinasso put i minaolek i gå'ga' siha yan i inafekta nu i atmos banda. I asunton i atmos banda, i kontribusion para i inañadi i klima, i ma'utot i hånom tåsi, i ma'utot i trongko siha, i resistensian antibiotiku, yan otro na polusion ginen i agrikultura. I agrikultura, siña ha na'fanlamen i tano', put hemplo, i linachi i gå'ga' siha, i linao gi i tano', i linao i tano', yan i inañadi i klima, ya todu este siha siña ha na'fanlamen i tinanom siha. I manma'ayek na gå'ga' siha manma'usa, achokka' guaha na nasion siha ma'a'agang.

Referensia siha

[tulaika | edit source]
  1. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305750X2100067X?via%3Dihub